دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 مساله کمترین مربعات کلی در حل مساله واهمامیخت لرزه ای با موجک غیر دقیق در حضور نوفه 155 165 1150 10.22044/jrag.2018.6163.1154 FA علی محمد روستا دانشجوی دکتری، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران علی غلامی دانشیار، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران Journal Article 2017 08 26 داده لرزه ای دریافت شده را پس از چند مرحله پردازشی می توان به صورت همامیخت موجک چشمه لرزه ای با سری بازتاب زمین در نظر گرفت. واهمامیخت داده، سری بازتاب و در نتیجه تصویر زیرسطحی زمین که هدف اکتشاف لرزه ای هست، را نتیجه می دهد. مشکل اصلی در واهمامیخت داده های لرزه ای علاوه بر بد-وضع بودن عملگر همامیخت، معلوم نبودن موجک چشمه و غیردقیق بودن روش های تخمین موجک می باشد. روش های مرسوم واهمامیخت مبتنی بر کمترین مربعات، عدم قطعیت و نوفه را تنها روی داده اندازه گیری شده در نظر گرفته و موجک چشمه را معلوم فرض می کنند. اما در واقعیت در تخمین موجک چشمه عدم قطعیت خواهیم داشت. یعنی سیستم همامیخت تشکیل شده از موجک دارای عدم قطعیت و خطا می باشد. در اینجا مساله کمترین مربعات کلی به عنوان یک ابزار مدرن ریاضی معرفی شده که قادر است عدم قطعیت روی سیستم و همچنین حضور نوفه روی داده را همزمان در یافتن پاسخ بهینه در نظر گیرد. سپس روش کمترین مربعات کلی بریده شده T-TLS بررسی شده و واهمامیخت داده های لرزه ای به کمک T-TLS انجام شده است. می توان نشان داد که عملکرد روش T-TLS نزدیک به فیلتر ونر بوده و به جای برش مقادیر تکین با مقدار کم، آنها را با ضرایب فیلتر تضعیف می کند. نتیجه واهمامیخت T-TLS روی مثال ها در شرایط خطای زیاد روی داده و سیستم، پاسخی بهتر از روش T-SVD و قابل مقایسه با فیلتر ونر را ارایه داده و مشکل برش مقادیر تکین در T-SVD را پوشش داده است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1150_28a24637dcc301ee40b5518891fa0d56.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 ارزیابی و مقایسه مدلسازی فیزیک سنگ کاستر-توکسوز و شو-پاین در یکی از مخازن هیدروکربوری کربناته ایران 167 180 1368 10.22044/jrag.2018.7229.1205 FA حمید صیفی دانشجوی دکتری، دانشکده مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک دانشگاه صنعتی شاهرود بهزاد تخم چی دانشیار ، دانشکده مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک دانشگاه صنعتی شاهرود علی مرادزاده استاد، دانشکده مهندسی معدن، پردیس دانشکدههای فنی، دانشگاه تهران Journal Article 2018 07 02 تحلیل داده های پتروفیزیکی و لرزه‌ای در تمامی مراحل اکتشاف تا توسعه و تولید مخازن هیدروکربوری از جایگاه بسیار مهمی برخوردار می‌باشد، لذا بررسی ارتباط میان پارامتر های کشسانی با خصوصیات مخزن، حایز اهمیت بوده که این امر با استفاده از مدل‌‌های فیزیک سنگ صورت می‌‌پذیرد. اکثر مدل‌های فیزیک سنگ برای مخازن هیدروکربوری ماسه سنگ کاربرد دارند. از آنجا‌ئیکه این مدل‌ها تفاوتهای قابل توجهی با مدل‌های فیزیک سنگ برای مخازن کربناته دارند، لذا انتخاب صحیح مدل مناسب فیزیک سنگ ضرورت بسیار دارد. به این منظور، دو مدل فیزیک سنگیِ کاستر-توکسوز و شو-پاین که مربوط به مدل‌های میانباری هستند، در دو چاه هدف واقع در یکی از مخازن کربناته جنوب ایران مورد ارزیابی قرار گرفتند. مقایسه دو مدل مذکور و همچنین برآورد درصد نوع حفرات در مخزن مورد مطالعه و از طرفی بررسی حساسیت پارامتر‌های هر مدل از اهداف اصلی این تحقیق می باشد. مدل‌های مذکور با استفاده از دانش ارزیابی سازندهای زمین‌شناسی در مقیاس چاه و اطلاعات اشباع سیال و سنگ مخزن ساخته شده است و‌ به منظور تعیین پارامترهای این مدل‌ها از فرآیند وارون‌سازی استفاده گردید. به این ترتیب که سرعت های موج تراکمی و برشی حاصل از مدل‌سازی با اطلاعات سرعتی موج تراکمی و برشی اندازه گیری شده در چاهها، مقایسه شده‌اند. نتایج حاصل از بررسی حاکی از آن است که استفاده از مدل شو-پاین کارآیی بالاتری در تخمین پارامترهای کشسانی داشته است. همچنین با توجه اینکه مدل کاستر-توکسوز یک مدل پایه با فرکانس بالا بوده و برای مطالعات فراصوتی (اولتراسونیک) مورد استفاده قرار می‌گیرد، لذا نتایج مطالعه نشان داد که مدل شو-پاین، قادر است با اضافه کردن معادله گسمن، مدل کاستر-توکسوز را برای استفاده در فرکانس های پایین، نظیر داده های نگار چاه، بهبود ببخشد. همچنین به نظر می ‌رسد که بتوان با استفاده از فرایند وارون‌سازی در تعیین درصد نوع حفرات، کارائی مدل-های فیزیک سنگ مخازن کربناته را افزایش داد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1368_298043f90aafba00023eea501434d6af.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 مدل‌سازی وارون غیر خطی داده‌های گرانی سنگ بستر با استفاده از الگوریتم رقابت استعماری 181 193 1403 10.22044/jrag.2019.7515.1212 FA امیر جولایی دانشجوی دکتری مهندسی معدن، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود علیرضا عرب امیری دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود علی نجاتی کلاته دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود Journal Article 2018 10 13 اامروزه با استفاده از وارون‌سازی داده‌های میدان پتانسیل از قبیل داده‌های گرانی‌سنجی و مغناطیس-سنجی، می‌توان مدل هندسی توده‌های زیر سطحی و یا ضخامت رسوبات را بازسازی نمود. تحقیق پیش‌رو با هدف <br /> مدل‌سازی دوبعدی هندسه سنگ بستر یک حوضه رسوبی با استفاده از وارون‌سازی داده‌های گرانی‌سنجی بوسیله الگوریتم رقابت استعماری به انجام رسید. از مدل جمع دو بعدی منشورها به عنوان مدل ریاضی هندسی <br /> مدل‌سازی داده‌های گرانی استفاده شد. در این تحقیق، امکان کاربرد الگوریتم جستجوی عمومی رقابت استعماری به عنوان جایگزینی به جای روش‌های فعلی جستجوی پاسخ در مدل‌سازی غیرخطی سنگ بستر داده‌های گرانی استفاده شد. این الگوریتم که در حدود یک دهه پیش معرفی شده است؛ در همین مدت کوتاه بر روی مسائل بهینه‌سازی در زمینه های گوناگون، به صورت موفقیت آمیز پیاده سازی و اجرا شده است. در این تحقیق، طراحی و پیاده‌سازی الگوریتم در دو مرحله اعتبارسنجی شد. نخست صحت سنجی الگوریتم بر روی داده‌های تولیدی از یک مدل مصنوعی مورد راستی آزمایی واقع شد. بدین منظور کارایی روش پیشنهادی در دو حالت بدون نوفه و همراه با نوفه مورد بررسی قرار گرفت؛ که نتایج مدل‌سازی تطابق قابل قبولی با مدل اولیه حتی در حالت داده‌های آلوده به نوفه نشان داد و در مرحله بعد مدل‌سازی معکوس داده‌های واقعی انجام شد و در این بخش نیز نتایج نشانگر عملکرد مناسب الگوریتم طراحی شده بود. همچنین در این تحقیق میزان تاثیرپذیری این الگوریتم در برابر میزان نوفه‌های معمول احتمالی مورد بررسی قرار گرفت و پایداری مناسب این الگوریتم در برابر نوفه‌های سفید گاوسی با دامنه‌های نسبتا بالا به اثبات رسید. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1403_785e6b0c081e4f8db22a5b355dded1fe.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 برآورد ساختار سرعت موج‌برشی پروفیل خاک در ایستگاه‌های شتاب‌نگاری شهر تهران و حومه با استفاده از وارون‌سازی نسبت طیفی H/V 195 205 1571 10.22044/jrag.2019.8061.1234 FA امیر طالبی دانشجوی دکتری، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران حبیب رحیمی دانشیار، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران بهزاد ملکی کارشناس ارشد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران Journal Article 2019 02 23 در این تحقیق، اثر ساختگاه با استفاده از شتاب نگاشت های ثبت شده در ایستگاه‌های شتابنگاری واقع در شهر تهران متعلق به سازمان تحقیقات مسکن و ستاد بحران شهرداری تهران و چندین ایستگاه در اطراف تهران و با استفاده از روش ناکامورا ، بررسی شده و اثرات ناشی از خاک ساختگاههای مورد مطالعه بر اساس فرکانس غالب به دست آمده و ایستگاهها بر این اساس طبقه‌بندی گردیده‌اند. در مرحله بعد، با استفاده از روش معکوس سازی، بهترین و مناسبترین مدل برای خاک از نظر ضخامت، سرعت، فاکتور کیفیت و چگالی برای هر ایستگاه ارائه شده است و در نهایت نتایج به دست آمده با مقادیر به دست آمده از مطالعات دیگر مقایسه شده است. در ایستگاههای مورد مطالعه، محدوده بسامدی متاثر از اثرات ساختگاهی بسیار گسترده و از یک هرتز شروع شده و تا 5/8 هرتز ادامه یافته است. با توجه به نتایج به دست آمده می‌توان گفت رده ساختگاه در مناطق شمالی و شرقی تهران غالبا از نوع II و در مناطق جنوبی و غربی شهر تهران غالبا بین III تا IV تغییر می‌نماید. به عبارت دیگر می‌توان گفت که رسوبات شهر تهران از شمال به جنوب و یا از شرق به غرب به تدریج رفتار نرم یا سست را از خود نشان می‌دهند. همچنین سرعت موج برشی از سمت شمال به سمت جنوب تهران کاهش می‌یابد به طوریکه می‌توان تغییرات سرعت موج برشی را در شمال تهران بین 200 تا 800 متر بر ثانیه و در جنوب تهران بین 140 تا 600 متر بر ثانیه تا عمق متوسط 20 متر در نظر گرفت. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1571_d7f0a0fe11c1f8bbd9e2a74845995bb3.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 به‌روز رسانی مدل‌های استاتیک مخزن به روش چرخه انطباق با داده‌های لرزه‌ای 207 217 1716 10.22044/jrag.2020.9365.1277 FA محمدرضا شاد سالانقوچ کارشناس ارشد مهندسی نفت، انستیتو مهندسی نفت، دانشکده فنی، دانشگاه تهران محمد امامی نیری عضو هیئت علمی، انستیتو مهندسی نفت، دانشکده فنی، دانشگاه تهران Journal Article 2020 02 09 مدل سازی مخازن هیدروکربنی ابزاری مهم در توصیف و پیش بینی نحوه عملکرد آن می باشد. یک مدل سازی مخزن واقع بینانه در گرو ترکیب منابع مختلف داده به روشی منطقی و بهینه می باشد. داده های لرزه ای به دلیل پوشش سطح وسیعی از گستره مخزن و دارا بودن قدرت تفکیک جانبی بالا نسبت به داده های چاه، همواره در مدل سازی مخازن هیدروکربنی مورد توجه بوده است. استفاده از داده های لرزه ای با گذر زمان (چهاربعدی) نیز باعث بهبود و ارتقا مدل سازی دینامیک مخزن می شود. لازمه تلفیق داده های لرزه ای چهاربعدی در مدل سازی دینامیک مخزن، حصول اطمینان از همخوانی مدل استاتیک با داده های لرزه ای دوبعدی/سه بعدی اولیه می باشد. بدین منظور، در این پژوهش از روش چرخه انطباق مدل مخزن با داده های لرزه ای که مبتنی بر تکنیک های زمین آماری و الگوریتم های بهینه سازی می باشد، جهت ساخت/به روزرسانی مدل های استاتیک مخزن همخوان با داده های لرزه ای دوبعدی/سه بعدی، استفاده شده است. الگوریتم بهینه سازی استفاده شده در این پژوهش، تلفیقی از اگوریتم های قدرتمند ازدحام ذرات و ژنتیک می باشد. بررسی کیفی و کمی نتایج اعمال روش پیشنهادی بر روی یک مدل مصنوعی نشان می دهد که روش پیشنهادی منتج به ایجاد مدل های رخساره ای می شود که نسبت به روش های سنتی زمین آماری که از داده های لرزه ای فقط به عنوان داده ثانویه استفاده می کنند، بطور متوسط با یک افزایش 15 درصدی در انطباق با مدل مرجع مخزن همراه است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1716_07aa87142f4e2b394139f6c356761da8.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 ارزیابی مؤلفه‌های امواج سطحی جهت شناسایی حفره‌های زیرسطحی با استفاده از مدل‌سازی‌های دو و سه‌بعدی به روش اجزا محدود 219 233 1720 10.22044/jrag.2020.9005.1267 FA سهراب میراثی استادیار، گروه عمران، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران حسین رهنما استادیار، گروه عمران و محیط‌زیست، دانشگاه صنعتی شیراز، شیراز، ایران عطیه اسحاقی استادیار، شبکه شتابنگاری کشور، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، وزارت راه و شهرسازی، تهران، ایران Journal Article 2019 10 08 شناسایی ناهنجاری‌های زیرسطحی همچون حفره، فروچاله و تونل به خاطر احتمال بروز نشست‌ها و فروریزش‌های احتمالی همواره موردتوجه مهندسان ژئوتکنیک و ژئوفیزیک بوده است. بهره‌گیری از روش‌های جدیدی همچون روش‌های امواج سطحی می‌تواند در جهت شناسایی این ناهنجاری‌ها گام مناسبی تلقی شود. نظر به اینکه اغلب مطالعات و تحلیل‌های انجام‌شده با در نظر گرفتن مولفه قایم امواج رایلی صورت پذیرفته است و با توجه به اینکه ناهنجاری‌های زیرسطحی تأثیرات متفاوتی بر روی مؤلفه‌های مختلف امواج سطحی دارند؛ لذا در این مقاله به ارزیابی مولفه‌های قایم و شعاعی امواج رایلی و مولفه امواج لاو به منظور شناسایی حفره توخالی و توپر در محیط‌های خاکی نیم فضای همگن و لایه‌بندی شده پرداخته شده است. در این خصوص، با اعمال بار لرزه‌ای در جهت افقی و قایم به ترتیب مؤلفه امواج لاو و مؤلفه‌های قایم و شعاعی امواج رایلی ایجاد و برداشت شده است. انتشار امواج رایلی و لاو با استفاده از تحلیل چندایستگاهی امواج سطحی و همچنین شبیه‌سازی‌ها با بهره‌گیری از روش اجزا محدود در نرم‌افزار آباکوس انجام پذیرفته است. تاثیر حفرات زیرسطحی بر مولفه‌‌های امواج سطحی با ارزیابی تغییرات بیضوی شکل ذرات امواج رایلی، نسبت مولفه‌ها و همچنین دامنه‌های حداکثر نرمال شده در گیرنده‌ها انجام پذیرفته است. نتایج مدل‌سازی‌های دوبعدی نشان دادند که شکل بیضوی حرکت ذرات امواج رایلی در اثر وجود ناهنجاری زیرسطحی دچار به‌هم‌ریختگی و تغییرشکل می‌شوند و این تأثیر به نحو قابل‌ملاحظه‌ای در دامنه‌های حداکثر نرمال شده و نسبت مؤلفه‌های شعاعی و قایم امواج رایلی مشاهده شده است. در ادامه نتایج مدل‌سازی‌های سه‌بعدی نشان دادند که امواج لاو نیز همانند امواج رایلی با دقت و وضوح مناسبی می‌توانند در شناسایی حفره‌های زیرسطحی مورد استفاده قرار گیرد. در مجموع می‌توان این‌گونه بیان نمود که شناسایی حفره‌های زیرسطحی با ارزیابی شکل بیضوی حرکت ذرات، دامنه‌های حداکثر نرمال شده و نسبت مؤلفه‌های امواج رایلی و لاو امکان‌پذیر می‌باشد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1720_3f312f35cc0134dd781f1c8c71b2c0d7.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 مدل‏سازی پیکربندی چند نمونه توده زیرسطحی با استفاده از وارون‏سازی داده‏های گرانی به روش تئوری گراف 235 248 1725 10.22044/jrag.2020.8832.1262 FA سوسن سودمند نیری دانشجوی کارشناسی ارشد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران سید وحید ابراهیم‌زاده اردستانی استاد، گروه فیزیک زمین، موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران سعید وطن خواه استادیار، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران مصطفی قارلقی دانشجوی کارشناسی ارشد، موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران Journal Article 2019 08 24 در این مقاله الگوریتم وارون‏سازی داده‏های گرانی با استفاده از تئوری گراف بر روی چند نمونه داده واقعی مورد استفاده قرار گرفته است. داده‏های گرانی استفاده شده، مربوط به یک توده کرومیت در کوبا، یک توده منگنز در هند، و توده مافیک در اسلوواکی هستند. هدف آن است تا بتوان پیکربندی این توده‏های زیرسطحی را با استفاده از این روش وارون‏سازی کارا و نوین بدست آورد و با نتایج موجود از روش‏های دیگر مقایسه کرد. در وارون‏سازی به روش تئوری گراف، توده همگن زیرسطحی با استفاده از مجموعه ‏ای از جرم‏های نقطه‏ ای مشابه مدل‏سازی می‏شود. پارامترهای مورد جستجو در این نوع وارون‏سازی، مختصات جرم‏های نقطه‏ای و جرم کل نقاط می‏باشند، بنابراین این الگوریتم تفاوت اساسی با دیگر الگوریتم‏های وارون‏سازی موجود دارد. برای اجرای الگوریتم، مجموعه جرم‏های نقطه‏ای با یک گراف کامل انطباق داده می‏شود. با کاربرد الگوریتم کروسکال، درخت فراگیر کمینه برای گراف محاسبه شده و سپس یک تابع پایدارکننده تحت عنوان تابع هم‏فاصله بدست می‏آید. این تابع علاوه بر پایداری مساله وارون، فواصل میان جرم‏های نقطه‏ای در مدل حاصل را تنظیم می‏کند، بنابراین پیکربندی مناسبی از توده زیرسطحی حاصل خواهد شد. نتایج وارون‏سازی بر روی این سه توده متنوع اطلاعات با ارزشی در مورد گسترش آن‏ها در راستای افق و نیز عمق ارائه می‏دهد. همچنین نتایج مطالعات پیشین بر روی این توده‏ها به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است، بنابراین خواننده این امکان را دارد که این روش جذاب وارون‏سازی را با روش‏های دیگر مقایسه نماید. کدهای مورد استفاده در این تحقیق، توسط نویسندگان توسعه داده شده‏اند و قابل دسترس برای عموم می‏باشد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1725_f64d9166343df098317613f1599d6127.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 بهبود محاسبه ماتریس هسته در مدل‌سازی وارون داده‌های گرانی به روش ترکیبی 249 258 1727 10.22044/jrag.2020.9375.1279 FA سحر معظم دانشجوی دکتری مهندسی معدن، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود حمید آقاجانی دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود علی نجاتی کلاته دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود Journal Article 2020 03 04 مدل‌سازی داده‌های گرانی با روش‌های مختلفی، از جمله روش‌های مدل‌سازی پیشرو و وارون صورت می‌گیرد. برای مدل‌سازی خطی ساختارهای زیرسطحی، زمین به سلول‌های مکعبی با چگالی ثابت تقسیم شده و مقادیر ماتریس هسته محاسبه می‌شود. برای محاسبه ماتریس هسته روش‌های تحلیلی و عددی فراوانی وجود دارد. روش‌های تحلیلی هرچند دقت خوبی دارند ولی زمان‌بر هستند. در حالی که روش‌های عددی سریعتر و نسبت به روش‌های تحلیلی از دقت کمتری برخوردار هستند. از جمله این شیوه‌های تحلیلی، روش پلوف است که برای محاسبه ماتریس هسته از آن می‌توان استفاده نمود. از روش جرم نقطه‌ای که از روش‌های عددی است نیز می‌توان برای محاسبه ماتریس هسته بهره‌مند شد. این روش نسبت به روش پلوف به زمان محاسبه کمتری نیاز دارد و دقت آن هم برای مدل‌سازی مناسب است. ولی براساس پژوهش‌های انجام شده این روش برای محاسبه دو ردیف اول سلول‌های مکعبی پارامترهای مدل از دقت مناسبی برخوردار نیست. بنابراین با استفاده از این روش انتظار یک مدل‌سازی خوب وجود ندارد. <br /> به منظور رفع این مشکل و استفاده از سرعت محاسبات روش جرم نقطه‌ای، در این مقاله روش ترکیبی ارائه شده است که در آن همزمان از روش تحلیلی پلوف و روش عددی جرم نقطه‌ای برای محاسبه ماتریس هسته استفاده می‌شود. به این ترتیب در عین حفظ دقت، سرعت انجام محاسبات را بهبود می-بخشد. برای محاسبه ماتریس هسته مورد نیاز در مدل‌سازی وارون، دو ردیف اول پارامترهای مدل به روش تحلیلی پلوف و ردیف‌های بعدی به روش عددی جرم نقطه‌ای محاسبه می‌شود. برای بررسی و کارایی روش جدید ارائه شده، این روش بر روی داده‌های حاصل از چندین مدل مصنوعی متفاوت و همچنین برای مدل‌سازی وارون داده‌های گرانی برداشت شده از روی محدوده معدنی چند فلزی نیکل، کبالت و مس اووید در کانادا اعمال شده است. نتایج حاصل از مدل‌سازی وارون داده‌ها نشان می‌دهد که زمان محاسبه ماتریس بهبود چشمگیری یافته و مقدار خطای مدل‌سازی نیز با توجه به ابعاد سلول‌ها بسیار کم است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1727_fdd280d9930750bac33dafcb1964c059.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 ارائه الگوی لرزه زمین ساختی بر اساس مطالعۀ تطبیقی توزیع تنش کولمب با پارامترهای لرزه‌ای در زوج زمین‌لرزه اهر-ورزقان 259 273 1750 10.22044/jrag.2020.8870.1263 FA مهناز ندائی استادیار، دانشگاه پیام نور بیرجند، بیرجند، ایران زینب فلاح آبکناری دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور مرکز تهران شرق،تهران، ایران Journal Article 2019 09 01 زوج‌ زمین‌لرزه اهر- ورزقان به صورت دو رخداد پیاپی در فاصلۀ زمانی و مکانی نسبتا کوتاهی از هم، در تاریخ 21 مرداد ماه 1391 (11 آگوست 2012) باعث ایجادگسیختگی سطحی بطول 12 کیلومتر و لرزش مناطقی شد که قبلا هیچ گسل فعالی در آن شناسایی نشده بود. با توجه به نظریۀ انتقال تنش و احتمال متأثر بودن رخداد دوم از رخداد اول، تغییرات تنش کولمب برای وضعیت‌های هندسی مختلف از صفحات گرهی دو رخداد مورد بررسی قرار گرفت و با توزیع مکانی پس‌لرزه‌ها مطابقت داده شد. با بررسی الگوی توزیع تنش کولمب در محیط اطراف و در نظر گرفتن پدیده برهم کنش، مشخصات °82، °89 و °164 برای امتداد، شیب و ریک گسل مسبب رخداد اول با سازوکار راست لغز و °7، °49 و °31 برای امتداد، شیب و ریک گسل مسبب رخداد دوم با سازوکار معکوس همراه با مؤلفۀ کوچک امتداد لغز در نظر گرفته شد. نتایج بدست آمده از الگوی توزیع تنش مطابقت زیادی با نقشه‌های تغییرات مکانی مقدار b (b-value) در داده‌های قبل از زلزله دارد. پارامترb در واقع شیب رابطۀ گوتنبرگ-ریشتر است که مرتبط با ساختار زمین ساختی منطقه بوده و وابسته به تنش موجود در منطقه می‌باشد. با توجه به منطقۀ حداقل مقدار b در داده‌های قبل از زلزله، الگوهای توزیع تنش کولمب برای گسل‌های منشاء، گیرنده و گسل‌های با جهت بهینه، نحوه انتشار گسیختگی نسبت به کانون رخداد اول و تظاهر سطحی آن و نیز سازوکار مختلف قطعات سیستم گسلی، ساختار خم فشارشی در حال توسعه برای منطقه متأثر از زوج زمین‌لرزه اهر-ورزقان پیشنهاد می‌گردد. این مدل ساختاری پیشنهادی می‌تواند به ارزیابی خطر لرزه‌ای در مناطق محتمل برای شکستگی‌های آتی کمک کند. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1750_aa78148469392ec8c7c6cd1d22ef75c7.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 شناسایی و استخراج امواج ریلی از شتاب‌نگاشت‌های سه مولفه‌ای براساس مشخصات قطبیدگی در حوزه زمان-فرکانس 275 287 1784 10.22044/jrag.2020.9125.1270 FA پویا نقشین دانشجوی دکتری، دانشکده‌ فنی و مهندسی، گروه عمران، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران هادی بهادری دانشیار، دانشکده‌ فنی و مهندسی، گروه عمران، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران عباس اسلامی حقیقت استادیار، دانشکده‌ فنی و مهندسی، گروه عمران، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Journal Article 2019 11 27 معمولا در زمین‌لرزه‌ها، امواج سطحی تغییر‌مکان‌های بیشتری نسبت به امواج حجمی در سطح زمین ایجاد می‌کنند. از طرف دیگر، تغییر مکان ناشی از امواج ریلی به صورت بیضی می‌باشد. در نتیجه، امواج ریلی اثرات مخرب‌تری نسبت به سایر امواج بر روی سازه‌ها واقع در سطح زمین دارند. بنابراین، یکی از وظایف مهم در لرزه‌شناسی و ژئوفیزیک کاربردی، شناسایی و استخراج امواج سطحی به خصوص امواج ریلی می‌باشد. مطالعات متعددی به این منظور صورت گرفته است. در اکثر مطالعات، شناسایی و استخراج امواج سطحی صرفأ در حوزه زمان و یا حوزه فرکانس انجام شده است. ولی با توجه به محدودیت‌های موجود در حوزه زمان یا فرکانس، در مطالعات اخیر، شناسایی امواج سطحی در حوزه ترکیبی زمان‌-فرکانس صورت گرفته است. تبدیل‌های متعددی برای انتقال سیگنال‌ها به حوزه زمان-فرکانس معرفی شده است. با توجه به اینکه شتاب‌نگاشت‌های زلزله‌ها غیر ایستا و نامنظم می‌باشند، دقت استخراج امواج از سیگنال‌ها بسیار وابسته به تبدیل زمان-فرکانسی مورد استفاده می‌باشد. در این مطالعه، از تبدیل موجک پیوسته همگام‌سازی شده (SSCWT)، برای انتقال سیگنال به حوزه زمان-فرکانس استفاده شده است. این تبدیل از رزولوشن بیشتری نسبت به سایر تبدیل‌ها برخوردار می‌باشد و پراکندگی این تبدیل نسبت به سایر تبدیل‌ها کمتر می‌باشد. در این مطالعه به منظور استخراج امواج ریلی از شتاب‌نگاشت‌های سه مولفه‌ای هر ایستگاه، از مشخصه اصلی امواج ریلی که حرکت بیضوی می‌باشد، استفاده شده است. پارامتر مورد استفاده برای استخراج امواج ریلی، نسبت قطر کوچک به قطر بزرگ بیضی می‌باشد. بدین منظور از نرم افزار متلب برای کدنویسی روش ارائه شده استفاده شده است. در این مقاله، ابتدا با استفاده از یک سیگنال مصنوعی غیر ایستا، اهمیت تبدیل ذکر شده، نسبت به سایر تبدیل‌ها ارزیابی شده است. سپس، سیگنال‌های مصنوعی سه مولفه‌ای ایجاد شده‌اند که صحت تحلیل‌ها براساس آن‌ها ارزیابی شده است. در نهایت، پس از اطمینان از صحت الگورینم و کد‌ها، امواج ریلی چند زلزله واقعی استخراج و ارائه شده است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1784_1ec7f74ca5e38d3d8a7ca5a23e3e6c4a.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 بررسی کیفیت مخزن به کمک تلفیق فاکتور کیفیت و نمودار انحراف سرعت 289 305 1785 10.22044/jrag.2020.9336.1275 FA بیژن جعفربابایی گروه مهندسی نفت، پردیس بین‌المللی کیش، دانشگاه تهران، ایران علی نخعی انستیتو مهندسی نفت، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران گروه مهندسی نفت، پردیس بین‌المللی کیش، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 2020 02 03 میادین هیدروکربن ایران عمدتا از سنگ‌های کربناته تشکیل شده است. از یک سو ساختار بسیار ناهمگن و از سوی دیگر مطالعات محدودی که تاکنون پیرامون تخمین میزان میرایی موج در سنگ‌های کربناته انجام گردیده است ضرورت پژوهش در این حوزه را اجتناب تاپذیر نموده است. از آنجا که شناسایی و بررسی کیفیت مخزن، مهمترین عامل جهت بهره‌برداری بهینه از منابع هیدوکربنی می‌باشد، تلاش می‌گردد با مدیریت دانش و دسترسی به اطلاعات ابزارهای جدید نظیر VSP ، راهکارهای جدیدی در راستای رسیدن به این هدف انجام گیرد. امواج لرزه‌ای به هنگام عبور از لایه‌های زمین، از نظر محتوای فرکانسی و دامنه موج، دچار دگرریختی می‌شوند که قسمتی از کاهش دامنه، مربوط به ذات موج و دیگری مربوط به ساختار زمین شناسی از جمله تخلخل، تراوایی و شکستگی است. لذا این سوال وجود دارد که پارامترهای مخزنی و شکستگی ها، هر کدام چه سهمی در تغییرات میزان فاکتور کیفیت دارند. تحقیقاتی که اخیرا در این زمینه توسط محققین انجام شده است بیشتر معطوف به بررسی ناهمسان‌گردی ، تحلیل مدل سرعتی و غیره می‌باشند. لذا می‌توان چنین نتیجه گرفت که ایجاد ارتباط مسقیم بین پارامترهای مخزنی و اهمیت و تاثیر آن‌ها در میزان ضریب جذب امواج لرزه‌ای یا فاکتور کیفیت از دید آنها پنهان مانده است. بنابراین در این تحقیق با تکیه بر فاکتور کیفیت به بررسی میزان همبستگی این پارامتر با پارامترهای دیگر نظیر انحراف سرعت، چگالی شکستگی و تراویی پرداخته شد. در این پژوهش تلاش گردید فاکتور کیفیت بعنوان ابزاری جهت ارزیابی نسبتا قابل قبول کیفیت مخزن تعریف و معنادار گردد. همچنین در بررسی آماری به روش رگرسیون خطی چندگانه، مهترین پارامتری که از روند مقدار فاکتور کیفیت تبعیت می‌کرد چگالی شکستگی بود. در تحلیل انجام شده ، فاکتور کیفیت همبستگی نسبتا خوبی با میزان تراوایی حاصل از داده‌های مغزه نشان داد و در فواصل با تراوایی بالا، فاکتور کیفیت نیز مقادیر کمینه را دارا بود. مطابق آنالیز خوشه بندی به روش K-Means Cluster ، این نتیجه بدست آمد که 18% کل بازه مخزنی مورد مطالعه دارای کیفیت خوب، 33% متوسط، 36% ضعیف و 12% عاری از هیدروکربن ارزیابی گردید. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1785_26eb3cb08a588372c0318ac14c333337.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 6 2 2020 09 22 شناسایی و استخراج رخساره‌های کانالی با استفاده از شبکه عصبی پرسپترون چند لایه با الگوریتم پس‌انتشار و فیلتر اتصال کوچکترین اجزای ساختاری 307 330 1810 10.22044/jrag.2020.9478.1281 FA معصومه لطفی دانشجوی دکتری، دانشکده مهندسی نفت، دانشگاه صنعتی امیرکبیر عبدالرحیم جواهریان استاد، دانشکده مهندسی نفت، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، استاد بازنشسته، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران Journal Article 2020 03 21 رخساره‌های کانالی از جمله پدیده‌های چینه‌شناسی حائز اهمیت از منظر اکتشاف منابع هیدروکربنی هستند که با توجه به عمق تدفین و محتویات سیال، ممکن است قابلیت مخزنی داشته باشند یا به‌عنوان مخاطره حفاری لحاظ شوند. لذا مکان‌یابی دقیق آنها قبل از تعیین هدف و طراحی مسیر حفاری ضروری است. با توجه به حجم بالای داده‌های لرزه‌ای و افزایش روزافزون تعداد نشانگرها، ترکیب نشانگرهای لرزه‌ای با الگوریتم‌های محاسباتی متفاوت، جزئیات بالاتری از رویدادهای لرزه‌ای بدست می‌دهد. در این مطالعه از روشی نیمه‌خودکار مبنی‌بر تلفیق نشانگرهای لرزه‌ای بر اساس شبکه عصبی پرسپترون چندلایه با الگوریتم پس‌انتشار، جهت شناسایی مرزهای کانال‌های مدفون واقع در برش‌های زمانی از داده‌های لرزه‌ای سه بعدی مصنوعی و واقعی حاوی کانال استفاده شده است. نتایج نشان داد که با رسیدن خطای میانگین مربعات عادی شده و درصد رده‌بندی نادرست مجموعه آزمایشی و مجموعه آموزشی به کم‌ترین مقدار خود، تصویر بهبود یافته‌ای از کانال‌های موجود در داده‌های لرزه‌ای با تفکیک‌پذیری نسبتا بالا ارائه گردیده است. سپس نتایج حاصل از شناسایی مرز کانال‌ها با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی پرسپترون چندلایه با الگوریتم پس‌انتشار با نتایج حاصل از روش‌های تحلیل مولفه‌های اصلی و k-میانگین و نیز ترکیب این دو روش به‌صورت کمی و کیفی مقایسه شد. بررسی‌ها نشان داد که طرحواره پیشنهادی ضمن تاثیرپذیری کمتر نسبت به نوفه پس‌زمینه، جزئیات دقیق‌تری از مرزهای کانال‌های موجود در داده-های لرزه‌ای ثبت نموده است. استخراج خودکار موقعیت فضایی کانال موجود در داده لرزه‌ای سه بعدی واقعی با استفاده از فیلتر اتصال کوچک‌ترین اجزای ساختاری، تصویر دقیقی از محدوده کانال مورد مطالعه ارائه داده است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1810_37ecdcb7b90962f202dc455891a265db.pdf