دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 اکتشاف ذخایر زمین‌گرمایی در منطقه بوشلی- سبلان با استفاده از داده های مگنتوتلوریک 171 186 952 10.22044/jrag.2017.952 FA عارف زینال پور دانشجوی دکتری، بخش مهندسی معدن، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان رضا قائدرحمتی استادیار، گروه معدن، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه لرستان علی مرادزاده استاد، دانشکده مهندسی معدن، پردیس دانشکده های فنی، دانشگاه تهران محمدرضا رحمانی دکتری زمین شناسی، بخش زمین گرمایی، سازمان انرژی های نو ایران Journal Article 2016 10 14 در این مقاله اکتشاف منابع زمین‌گرمایی در منطقه بوشلی استان اردبیل با استفاده از داده­های مگنتوتلوریک (<em>MT</em>) مورد بررسی قرار گرفته است. این مطالعه بر اساس داده‌های 60 ایستگاه مگنتوتلوریک در منطقه­ای به وسعت 90 کیلومترمربع در بوشلی، جنوب شرقی شهرستان نیر، صورت گرفته است. ابتدا پردازش داده­ها با استفاده از الگوریتم­هایی مبتنی بر روش­های پایدار و مقاوم در برابر نوفه صورت گرفته است. سپس تحلیل ابعادی داده‌ها بر اساس پارامترهای چولگی، چولگی حساس به فاز، بیضی­وارگی و اندیس‌های وزنی نرمال شده مورد توجه واقع شده است. بر اساس این تحلیل­ها امتداد ساختارهای منطقه بیشتر دوبعدی و با جهت شمالی- جنوبی تشخیص داده شد. در مرحله بعد عملیات مدل­سازی وارون یک و دوبعدی روی داده­ها در طول 12 پروفیل انجام گرفته است. بر اساس مقاطع مقاومت ویژه به دست آمده از این مدل­ها و همچنین اطلاعات زمین‌شناسی، ساختارهای احتمالی منطقه شناسایی و تفسیر شده­اند. نتایج مقاطع یک و دوبعدی مقاومت ویژه با تلفیق اطلاعات زمین‌شناسی، یک سیستم زمین‌گرمایی را نشان می­دهد. موقعیت سه بخش اصلی این سیستم شامل سنگ پوش، مخزن و منبع داغ زمین‌گرمایی به خوبی نشان داده شده است. بخش فوقانی این سیستم یک منطقه با مقاومت ویژه حدود 10 اهم‌متر به عنوان پوشش رسی مخزن به خوبی نشان داده شده است. مخزن زمین‌گرمایی با مقاومت ویژه بیشتر (حدود 100 اهم‌متر)، در زیر این پوشش رسی قرار گرفته است. همچنین مقاطع مقاومت ویژه به دست آمده از مدل­سازی دوبعدی داده­ها، موقعیت منبع داغ زمین‌گرمایی را در زیر مخزن زمین‌گرمایی در عمق بیشتر از 3000 متر، به خوبی نشان می­دهند. نتایج این مطالعه موقعیت مخزن زمین‌گرمایی را در منطقه جنوبی محدوده مورد نظر با کشیدگی به سمت جنوب منطقه نشان می­دهد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_952_a9e7d197c2a17fad3381453d103efd88.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 وارون سازی خطی AVO به روش بیزی برای تخمین پارامترهای سنگ 187 197 816 10.22044/jrag.2016.816 FA مصطفی عباسی دانشجوی دکتری، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران علی غلامی دانشیار، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران Journal Article 2016 10 23 در این مطالعهراهکاری برای وارون­سازی خطی <em>AVO</em> در یک قالب بیزی ارائه گردیده است. هدف، به دست آوردن توزیع پسین سه پارامتر سرعت موج <em>P</em>، سرعت موج <em>S</em> و چگالی سنگ است. وارون­سازی بکار رفته در این مطالعه بر مبنای مدل همامیختی و یک تقریب خطی از معادله زوپریتس به نام مدل تباین ضعیف است. در این مسئله با ارائه یک رابطه تحلیلی برای توزیع پسین پارامترهای هدف، یک روش کارآمد با تفکیک‌پذیری قابل قبول در وارون­سازی تصادفی داده­های لرزه­ای فراهم شده است. به منظور بررسی هرچه بهتر عملکرد این روش، خروجی‌های آن با نتایج حاصل از وارون­سازی همزمان پیش از برانبارش که یک روش رایج در وارون­سازی داده­های لرزه­ای است؛ مقایسه شده است. آزمایش­های انجام شده روی داده<em>​</em>های مصنوعی نشان می<em>​</em>دهد که این روش پارامترهای هدف را تقریباً به طور کامل بازیابی می­کند. این روش همچنین روی داده<em>​</em>های واقعی مربوط به یک میدان نفتی در خلیج مکزیک نیز پیاده<em>​</em>سازی شده است؛ که نتایج حاصل از آن انطباق قابل<em>​</em>قبولی با داده<em>​</em>های چاه نشان می<em>​</em>دهد. به علاوه این‌که در مقایسه با روش وارون­سازی هم­زمان پیش از برانبارش، نتایج بسیار بهتری مخصوصاً در مورد دو پارامتر سرعت موج <em>S</em> و چگالی ارائه می­دهد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_816_1967422a427d9d04c88d8a8bfebbc0b8.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 به‌کارگیری مدل رگرسیون ماشین بردار پشتیبان به منظور تخمین میزان اشباع شدگی آب سازند یکی از میدان‌های نفتی بزرگ جنوب غرب ایران 199 210 1040 10.22044/jrag.2017.5552.1106 FA رضا احمدی استادیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی اراک محمد صادق امیری بختیار دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعت نفت آبادان Journal Article 2017 04 01 اشباع­شدگی آب (<em>S_w</em>) سنگ مخزن یکی از پارامترهای پتروفیزیکی مهم است؛ که تأثیر زیادی بر دقت تخمین میزان نفت اولیه مخزن دارد. به دلیل اهمیت زیاد این پارامتر در محاسبات اقتصادی توسعه مخزن، تعیین دقیق آن <br /> اجتناب­ناپذیر است. در پژوهش حاضر برای تخمین این پارامتر، مدل رگرسیون ماشین بردار پشتیبان شامل 5 متغیر ورودی یعنی داده­های چاه­نگاری پرتو گامای طبیعی، تخلخل نوترونی، چگالی کپه­ای سازند، زمان گذر امواج صوتی و مقاومت ویژه الکتریکی حقیقی و پارامتر <em>Sw</em> به عنوان تک خروجی برای سه حلقه چاه در یکی از میدان‌های نفتی بزرگ سازند آسماری واقع در جنوب غرب کشور ایران مورد استفاده قرار گرفته است. به­ منظور مقایسه نتایج تخمین با واقعیت به طور بصری، ستون چینه­شناسی و اشباع­شدگی آب و هیدروکربور سازند نیز توسط نرم­افزار <em>Geolog</em> برای چاه­های مورد مطالعه ترسیم شده است. از تعداد کل 1211 داده نقطه­ای موجود برای سه حلقه چاه، حدود 80 درصد به­عنوان داده­های آموزشی و حدود 20 درصد به­عنوان داده­های آزمون انتخاب شدند. عملکرد الگوریتم از طریق اعتبارسنجی متقابل بر اساس معیارهای مختلف همانند ترسیم نمودار پراکندگی مقادیر اندازه­گیری­های آزمایشگاهی <em>S_w</em> توسط مغزه­ها در مقابل مقادیر تخمینی با استفاده از داده­های چاه­نگاری سه حلقه چاه توسط مدل <em>SVR</em> و محاسبه پارامترهای آماری معرف خطا، نیز اعتبارسنجی شده است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که مدل مذکور از قابلیت بالایی برای تخمین میزان <em>S_w</em> سنگ مخزن با استفاده از داده­های چاه­نگاری برخوردار است. به ­گونه­ای­که <br /> داده­های آموزشی را با ضریب تعیین همبستگی عالی بیش از 87 درصد و داده­های آزمون را با ضریب تعیین همبستگی مطلوب بیش از 76 درصد تخمین زده است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1040_0ba5a894641122e0c6997d899d67348c.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 افزایش توان تفکیک داده‌های لرزه‌ای با استفاده از تبدیل موجک گسسته مختلط 211 223 980 10.22044/jrag.2017.5590.1108 FA علیرضا گودرزی استادیار، دانشکده علوم و فناوری های نوین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان فرهاد ملائی کارشناسی ارشد، گروه مهندسی نفت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد لامرد Journal Article 2017 04 11 توان تفکیک داده‌های لرزه‌ای به دلیل اثرات جذب فرکانسی، تضعیف دامنه و تداخل امواج کاهش می‌یابد و به عنوان یک چالش اساسی در مطالعات لرزه‌نگاری مدنظر است. افزایش توان تفکیک با روش‌های مختلفی صورت می‌پذیرد؛ اما مهم‌ترین و شناخته شده ترین روش، روش واهمامیخت است؛ که به عنوان یک روش متداول برای افزایش توان تفکیک، با تقویت یا بازیابی فرکانس­های بالا منجر به فشرده‌سازی می‌شود. این مقاله روشی بر پایه تبدیل هیلبرت را در فضای موجک گسسته مختلط ارائه می‌دهد. نخست داده­ها با تبدیل موجک گسسته مختلط تجزیه می­شوند؛ سپس با استفاده از پوش هیلبرت محاسبه شده ضرایب موجک در تمامی مقیاس‌ها تقویت شده و با انجام وارون تبدیل موجک و افزایش فرکانس­های بالای موجود در داده­ها بدون هیچ تقریب یا تخمینی، داده با فرکانس بالا به صورت فشرده ارائه می‌شود. یکی از بارزترین نتایج این روش کاهش اعوجاج نتایج نسبت به دیگر روش‌های موجود در این زمینه است. نتایج حاکی از برتری روش ارائه شده نسبت به روش تبدیل موجک گسسته غیر کاهشی مشابه است؛ زیرا تبدیل موجک گسسته مختلط اثرات جانبی کمتری را نسبت به روش غیر کاهشی دارد و دلیل این امر ارتقای زمان- فرکانس بالاتر نسبت به روش مذکور است. نکته حائز اهمیت دیگر، ضروریات محاسباتی است؛ به نحوی که اعمال روش در حیطه موجک گسسته مختلط با محاسبات کمتری مواجه است. زیرا فرآیند کاهش با فاکتور 2 در آن صورت می‌پذیرد؛ در حالی که روش تبدیل موجک گسسته غیر کاهشی هیچ کاهشی را در ضرایب ارائه نمی‌دهد؛ اما روش تبدیل موجک گسسته مختلط نسبت به روش تبدیل موجک گسسته مرسوم افزونگی بالاتری دارد؛ زیرا از دو موجک بهره می‌برد که به صورت همزمان داده­ها را آنالیز می‌کنند. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_980_a3af5435e9cb285b27d13e5f6d902c7f.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 بررسی صحت و دقت نتایج حاصل از برداشت‌های ژئوالکتریک در تعیین عمق و ضخامت لایه بوکسیتی در یکی از ذخایر بوکسیت جاجرم 225 235 982 10.22044/jrag.2017.5120.1085 FA کیانوش سلیمانی کارشناسی ارشد، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود علیرضا عرب امیری دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود ابوالقاسم کامکار روحانی دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود محمود شمس الدینی نژاد کارشناسی ارشد، بخش مهندسی معدن، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان فرج اله مومنی کارشناسی ارشد، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود Journal Article 2016 12 04 در این پژوهش به بررسی کارایی روش سونداژزنی ژئوالکتریکی در تشخیص لایه معدنی در ذخایر بوکسیت کارستی دارای توپوگرافی شدید سطح زمین پرداخته می­شود. بدین منظور 21 سونداژ ژئوالکتریکی در کنار نقاط حفاری شده در یکی از ذخایر بوکسیت جاجرم در طول یک خط، طراحی و برداشت گردید. داده­های برداشت شده نخست به وسیله منحنی­های استاندارد تفسیر شده و سپس نتایج حاصله به­عنوان مدل اولیه به­وسیله نرم­افزارIX1D ، مدل­سازی یک­بُعدی شد. نتایج مدل­سازی یک­بُعدی، وجود حداقل چهار لایه ژئوالکتریکی را در منطقه مورد بررسی نشان می­دهد. جهت درک بهتر و جامع­تر، این نتایج به­صورت یک مقطع دوبُعدی نشان داده شد. بررسی نتایج وارون­سازی یک­بعدی نشان داد که به دلیل تباین کافی مقاومت ویژه بین بوکسیت و سنگ کف دولومیتی، تشخیص کمر­پایین لایه معدنی ممکن است؛ اما از آنجایی که اختلاف مقاومت ویژه بوکسیت کائولنی با لایه­های بالایی آن اندک است؛ تشخیص کمر بالای ماده معدنی و در نتیجه تعیین ضخامت لایه معدنی مشکل است. به منظور بررسی صحت و دقت نتایج حاصل از برداشت­های ژئوفیزیکی در محدوده معدنی، این نتایج با نتایج حاصل از حفاری­های اکتشافی در منطقه مذکور مورد مقایسه قرار گرفتند. در این مقایسه مشخص شد 5 سونداژ دارای خطای تخمین بالای 50 درصد، 10 سونداژ خطای تخمین بین 10 تا 30 درصد و 6 سونداژ خطای تخمین کمتر از 10 درصد دارند. ضریب همبستگی رتبه­ای کندال تائو بین تخمین عمق لایه­ها به روش ژئوالکتریکی و عمق به دست آمده از حفاری، مقدار 0.486 به دست آمد؛ که نشان‌دهنده همبستگی نسبتاً خوبی بین عمق تشخیص کنتاکت دولومیت و بوکسیت در تفسیر نتایج سونداژ و نتایج حاصل از داده‌های حفاری اکتشافی در منطقه است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_982_befd20fe1acdc59eb3a465a51be57b8c.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 اعتبارسنجی مدل وارون داده‌های مقاومت ‌ویژه با استفاده از ماتریس‌‌ وضوح مدل، ماتریس وضوح داده و کوواریانس واحد 237 250 1054 10.22044/jrag.2017.5822.1125 FA محمد شاهی فردوس استادیار، دانشکده‌ فنی و مهندسی، دانشگاه فردوس رسول حمیدزاده مقدم دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی سهند تبریز راشد پورمیرزائی استادیار، گروه‌ مهندسی معدن و مواد، دانشگاه صنعتی ارومیه Journal Article 2017 06 02 در مطالعه حاضر یک روش اعتبارسنجی مبتنی بر ماتریس وضوح مدل، ماتریس وضوح داده و کوواریانس واحد برای مدل ژئوفیزیکی مقاومت ویژه ارائه شده است. در این مطالعه وارون‌سازی داده‌ها با استفاده از روش وارون تعمیم‌یافته انجام گرفت. همچنین برای به دست آوردن داده‌های محاسباتی از روش تفاضل محدود استفاده شد. روش پیشنهاد شده پس از کد نویسی در محیط متلب، به وسیله یک مدل مصنوعی دارای نوفه مورد ارزیابی قرار گرفت و سپس برای پردازش داده‌های واقعی استفاده شد. داده‌های واقعی در محدوده اندیس معدنی همیج واقع در شهرستان بیرجند، با استفاده از آرایه دوقطبی- دوقطبی و با کمترین فاصله الکترودی 20 متر در جهت شمال- جنوب برداشت شد. در ادامه اعتبار سنجی مدل به دست آمده برای منطقه مورد مطالعه با استفاده از ماتریس وضوح داده، ماتریس وضوح مدل و ماتریس کوواریانس واحد انجام شد. نتایج حاصل از ماتریس وضوح داده و ماتریس وضوح مدل نشان می‌دهند که روش وارون تعمیم‌یافته برای مدل‌سازی داده‌های مقاومت ویژه محدوده همیج به‌خوبی عمل کرده و مدل ارائه‌شده دارای صحت بالایی است. همچنین نتایج حاصل از ماتریس کوواریانس واحد نشان می‌دهد برخی از پارامترهای مدل دارای دقت پایین‌تری می‌باشند؛ که در تفسیر نتایج باید به آن‌ها توجه شود. در پایان داده­های اندیس همیج با استفاده از نرم­افزار <em>Res2dinv</em> نیز پردازش شد و خروجی نرم­افزار با نتایج به دست آمده از روش پیشنهاد شده در این مطالعه مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد استفاده از سه ماتریس به ‌کار برده شده برای اعتبار سنجی و یافتن بهترین پارامترهای مدل از عملکرد مناسبی برخوردار است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1054_7ae17a9197987915d0e9995aa9406239.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 تعیین ناپیوستگی های لرزه ای پوسته شمال شرق ایران 251 265 1055 10.22044/jrag.2017.6138.1151 FA افسانه نصرآبادی استادیار، دانشکده علوم و فناوری های نوین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان محمدرضا سپهوند استادیار، دانشکده علوم و فناوری های نوین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان زهرا لیموچی کارشناسی ارشد، دانشکده علوم و فناوری های نوین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان Journal Article 2017 08 18 در این مقاله ساختار سرعتی پوسته شمال شرق ایران به دلیل داشتن پتانسیل لرزه­خیزی بالا با استفاده از روش برگردان همزمان توابع گیرنده و پاشندگی سرعت گروه و فاز امواج رایلی مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. برای تعیین توابع گیرنده از روش تکرار واهمامیخت در حوزه زمان و سه سال داده دورلرز (ژانویه 2012 تا دسامبر 2014) با بزرگای 5/5 در چهار ایستگاه لرزه‌نگاری باند پهن متعلق به مرکز ملی شبکه لرزه‌نگاری باند پهن ایران (INSN) و مرکز لرزه‌نگاری کشوری (IRSC)، استفاده شد. با توجه به وابستگی توابع گیرنده و پاشندگی امواج سطحی به پارامترهای متفاوت و وجود خطا در الگوی ساختاری حاصل از برگردان مستقل هر کدام از این داده‌ها، تلاش شد با برگردان همزمان این داده‌ها خطای مدل سرعتی حاصل به حداقل برسد. منحنی­های پاشندگی سرعت گروه و فاز موج رایلی از مطالعه‌ی بر روی ساختار پوسته و گوشته‌ی بالایی فلات ایران در بازه‌ی دوره‌ی تناوبی 10 تا 100 ثانیه تأمین شده است. با توجه به وابستگی توابع گیرنده و پاشندگی امواج سطحی به پارامترهای متفاوت و وجود خطا در الگوی ساختاری حاصل از برگردان مستقل هر کدام از این داده‌ها، تلاش شد با برگردان همزمان این داده‌ها خطای مدل سرعتی حاصل به حداقل برسد. نتایج نشان می­دهد که میانگین ستبرای پوسته در ایستگاه شاهرود (SHRO) 44 کیلومتر، در ایستگاه سبزوار (SBZV) 40 کیلومتر، در ایستگاه جرخشک (JRKH) 40 کیلومتر و در شمال منطقه مورد مطالعه، در زیر ایستگاه مراوه­تپه (MRVT) 38 کیلومتر است. به طور کلی شمال شرق ایران از پوسته نازکی با ضخامت میانگین 40 کیلومتر برخوردار است. مقدار خطا در تعیین عمق موهو با توجه به مدل‌سازی مستقیم داده­ها 2± کیلومتر است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1055_2c51fb1c7f7e04ec16bbdcbf611a223d.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 تخمین فشار منفذی به روش‌های ایتون و باورز با استفاده از داده‌های لرزه‌نگاری و چاه پیمایی 267 275 1108 10.22044/jrag.2018.6360.1167 FA علی آدیم کارشناسی ارشد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران محمدعلی ریاحی استاد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران مجید باقری استادیار، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران Journal Article 2017 10 27 برای بهینه سازی تصمیمات حفاری و برنامه ریزی محل چاه ها در مناطق فشار بالا، تخمین فشار منفذی بسیار ضروری می باشد. به عبارت دیگر در مراحل مختلف مهندسی نفت، پیش بینی قابل اعتماد فشار منفذی، قبل از حفاری بسیار مهم می باشد. پیش بینی فشار منفذی، جهت انتخاب مناسب لوله جداری و وزن گل حفاری بسیار مهم می باشد. هدف اصلی این مطالعه تخمین فشار منفذی به روش های ایتون و باورز و مقایسه دقت و کارایی آنها می باشد. جهت دستیابی به این هدف، در روش باورز، محقیقین جهت ارتباط مستقیم بین سرعت و تنش موثر تلاش کردند. یکی از این مدل ها توسط باورز گسترش داده شد. داده های سرعت و چگالی موجود در محل چاه ها با استفاده از تکنیک ترکیبی شبیه سازی گوسی پی در پی و کوکریجینگ هم مختصات، در فواصل بین چاه ها پراکنده شد. سپس با استفاده از رابطه بین سرعت و تنش موثر، مکعب تنش موثر و رابطه بین چگالی و فشار روباره، مکعب فشار روباره تولید می شود. در نتیجه فشار منفذی سازند با توجه به رابطه ترزاقی تخمین زده می شود. در روش دیگر )ایتون( فشار منفذی با استفاده از اطلاعات چاه نگاری با به کار بردن روش پیش بینی ایتون با اصلاحات مورد نظر در محل چاه ها تخمین زده می شود. در این روش، خط روند زمان گذر صوتی با استفاده از روش ژانگ و با توجه به لیتولوژی تقسیم بندی می شود. نتایج این مطالعه، نشان می دهد که فشار منفذی تخمین زده شده به وسیله روش اصلاح شده ایتون با ضریب نمایی 0.4 بیشترین شباهت را با داده های فشار اندازه گیری شده دارند. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1108_c30297c10dce525e06cc37a17c224d07.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 شناسایی مرز گنبد نمکی با استفاده از تلفیق نشانگرهای لرزه‌ای در محیط GIS 277 292 1107 10.22044/jrag.2018.5685.1113 FA رشید چمبری دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود امین روشندل کاهو دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود مهیار یوسفی استادیار، دانشکده‌ فنی و مهندسی، دانشگاه ملایر مهرداد سلیمانی دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود Journal Article 2017 05 06 امروزه شناسایی و اکتشاف گنبدهای نمکی به منظور ذخیره­سازی مواد هیدروکربنی و اکتشاف منابع هیدروکربنی از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. از میان روش­های ژئوفیزیکی، روش لرزه‌نگاری بازتابی یکی از بهترین روش­هایی است که قابلیت شناسایی گنبد نمکی را داراست. هرچند تعیین دقیق مرزهای گنبد نمکی به دلیل میرایی شدید انرژی لرزه­ای در نمک و تفاوت سرعت بالای انتشار موج در نمک نسبت به رسوبات دربرگیرنده آن، باعث شده است که شناسایی مستقیم گنبدهای نمکی و تعیین مرز آن‌ها از روی داده­های لرزه­ای بازتابی کمی مشکل باشد. نشانگرهای لرزه­ای به­عنوان ابزاری برای استخراج ویژگی­های داده­های لرزه­ای می­تواند به تفسیر و شناسایی گنبدهای نمکی و تعیین مرزهای آن کمک بسزایی کند. با توجه به این‌که هر نشانگر به تنهایی دارای اطلاعات مجزایی است؛ لذا ترکیب و تلفیق نشانگرها یکی از ابزارهایی است که می­تواند اطلاعات جامعی از هدف موردنظر در اختیار مفسر قرار دهد؛ بنابراین امروزه تکنولوژی ترکیب چند نشانگری با اهداف مختلف در لرزه­شناسی مورد استفاده قرار می­گیرد. هدف از تحقیق حاضر، تلفیق نشانگرهای لرزه­ای با استفاده از روش فازی داده محور به­ منظور شناسایی مرز گنبد نمکی در محیط GIS است. در این راستا ابتدا تعدادی از نشانگرهای لرزه­ای بافتی متداول بر روی داده لرزه­ای به­منظور شناسایی و تعیین محدوده گنبد نمکی اعمال گردید و نتایج هرکدام به­صورت جداگانه مورد برسی قرار گرفت. سپس با استفاده از روش‌های وزن­دهی فازی پیوسته، نشانگرهای مورد بررسی، فازی شدند. در مرحله بعد این لایه­ها با استفاده از عملگرهای فازی تلفیق شده و در نهایت یک مدل واحد که حاوی اطلاعات تمام نشانگرهای مجزا است و مرزهای جانبی گنبد نمکی را با دقت بیشتری تعیین کرده است، به دست آمد. نتایج حاصل از داده­های واقعی نشان می­دهد که استفاده از روش وزن­دهی فازی و تلفیق نشانگرها با استفاده از عملگر فازی توانسته مرزهای جانبی گنبد نمکی را به خوبی تعیین کند. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1107_09835f88310107f1381784cebd1f5e56.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 تحلیل سرعت مقاوم در برابر AVO با استفاده از تبدیل رادون مرتبه بالا 293 304 1149 10.22044/jrag.2018.6353.1166 FA میلاد فرشاد دانشجوی کارشناسی ارشد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران احمدرضا مختاری مبارکه دانشجوی دکتری، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران Journal Article 2017 10 25 تحلیل سرعت یکی از مهم‌ترین مراحل پردازش داده‌های لرزه‌ای است؛ چرا که بسیاری از مراحل پردازش از جمله تصحیحات برونراند، برانبارش و مهاجرت زمانی و عمقی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.روش­های متفاوتی برای ساخت مدل سرعتی از داده­های لرزه­ای معرفی شده است<em>.</em> متداول‌ترین روش تحلیل سرعت استفاده از معیار شباهت است. این معیار و سایر انواع آن با اندازه‌گیری دامنه لرزه‌ای در امتداد مسیرهای هذلولی، سعی در به دست آوردن طیف سرعت دارند. از مشکلات اصلی این معیار زمان‌گیر بودن محاسبات با توجه به ابعاد داده‌ها و عدم کارایی مناسب در صورت وجود تغییرات دامنه با دورافت یا تغییرات قطبش آن است. بدین منظور از معیار شباهت <em>AB</em> استفاده می‌شود؛ که این معیار نیز تفکیک‌پذیری بسیار پایینی دارد. از طرفی محدود بودن باند فرکانسی رخدادهای لرزه­ای به علت اثر موجک لرزه<em>‌</em>ای، باعث کاهش تفکیک<em>‌</em>پذیری زمانی می<em>‌</em>شود. در این مقاله درجات بالاتر تبدیل رادون هذلولی واهمامیختی برای افزایش تفکیک<em>‌</em>پذیری و مقابله با مشکل تغییرات دامنه با دورافت معرفی شده است. به‌علاوه، به منظور به دست آوردن طیف سرعت با وضوح بالا از الگوریتم سریع آستانه گذاری با تکرار و برای کاهش حجم محاسبات تبدیل رادون، از حوزه قطبی-لگاریتمی استفاده شده است. اجرای این الگوریتم روی مثال­های مصنوعی عاری و حاوی نوفه و همچنین روی داده‌های واقعی مربوط به خلیج مکزیک، افزایش چندین برابر تفکیک<em>‌</em>پذیری را نسبت به روش معمول شباهت و شباهت <em>AB</em> در به دست آوردن طیف سرعت نمایش می‌دهد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1149_28fa44889e50670aa3650280752a5e5b.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 کاربرد روش های پاسخ ضربه، لرزه نگاری سطح به عمق و بین گمانه ای در مطالعات ژئوتکنیک، مطالعه موردی: محل احداث مجتمع مسکونی کلارآباد 305 321 1069 10.22044/jrag.2017.6021.1145 FA صادق مقدم دانشجوی دکتری، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران مژده آزادی دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران اصغر آزادی استادیار، دانشگاه پیام نور واحد پرند، تهران محمد جعفری شمس آبادی شرکت زمین فیزیک پویا، تهران Journal Article 2017 07 22 امروزه روش­های ژئوفیزیکی به عنوان روش­هایی موفق در تعیین پارامترهای ژئوتکنیکی و مشخصات لایه<em>­­</em>های زیرسطحی عمل کرده<em>­</em>اند. هدف از این تحقیق، ارائه مدلی بسیار کاربردی و معمول از مهندسی ژئوفیزیک کاربردی در علوم عمرانی و ژئوتکنیک و نوآوری در ارائه اطلاعات اولیه و در عین حال حائز اهمیت در شکل­گیری سازه­های عظیم است. بررسی سلامت سازه­ای شمع­های درجاریز، نوع رفتار آن‌ها از نظر یکپارچگی در زمان اجرا و پس از آن، از مهم‌ترین چالش­های موجود در مطالعات ژئوتکنیک است؛ چراکه سازه شمع­های درجاریز، همزمان با حفاری در داخل خاک شکل می­گیرد و درنتیجه ابهامات بیشتری در ارتباط با کیفیت و ابعاد واقعی شمع به وجود می­آید. در این تحقیق به منظور تکمیل مطالعات ژئوتکنیکی در کنترل یکپارچگی و استحکام شمع­های اجرا شده و از طرفی بررسی پاسخ ساختگاه مورد مطالعه به لرزه­های با منابع مختلف، آزمایش­های پاسخ ضربه <em>PIT</em>، روش­های لرزه­ای سطح به عمق (<em>Down hole</em>) و بین ­گمانه­ای (<em>Cross hole</em>) در محدوده مطالعاتی انجام گرفته­اند. با توجه به نتایج به دست آمده از آزمایش پاسخ ضربه، نمودار فراوانی سرعت و نقشه سرعت امواج لرزه­ای سازه­های بتنی به منظور به تصویر کشیدن استحکام سازه­های زیرسطحی به دست آمده است. همچنین نمودار سرعت شمع­های مورد آزمایش برحسب سیمان مصرفی در محدوده مورد مطالعه به دست آمده­اند که رابطه خطی میزان سیمان مصرفی و استحکام سازه­های مورد نظر با ضریب <em>R²=0.67</em> تقریب زده شده است. در ادامه با توجه به جنس و بافت خاک، سرعت متوسط موج برشی در 12 متر اول 2 گمانه به دست آمده است که بر اساس آیین­نامه 2800 ایران در تیپ <em>II</em> در نظر گرفته شده‌اند؛ در نهایت با توجه به نتایج آزمایش بین­گمانه­ای در 10 جفت گمانه، ضخامت سازه­های شمع با تقریب قابل‌ملاحظه‌ای و با تفاوت قابل اغماض با نمونه مشاهده شده در بازرسی مستقیم، بین 5/0 تا 8/0 متر محاسبه <br /> شده­اند. با توجه به نتایج این تحقیق و نظر به لرزه­خیزی ناحیه توصیه می­شود طراحی عملیات بارگذاری در شمع­های <em>L18-1</em> و <em>L9-11</em> اجرا شود. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1069_63726b42cb80ca4c71f42c83f02a2c24.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 تحلیل داده‌های مغناطیسی روی بازالت های منطقه پلور 323 337 1240 10.22044/jrag.2018.6354.1168 FA بهروز اسکوئی دانشیار، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران سید محمد جواد روحانی دانشجوی کارشناسی ارشد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران صفیه امیدیان پژوهشگر، گروه آتش‌فشان‌شناسی، دانشگاه اپسالا، سوئد میثم عابدی استادیار، دانشکده مهندسی معدن، دانشگاه تهران Journal Article 2017 10 29 دو توده کمانی‌شکل پلور با جنس بازالت و تراکیت‌بازالت در 75 کیلومتری شمال ‌شرق تهران و جنوب آتش‌فشان دماوند واقع شده‌اند. محل خروج آن‌ها هنوز مشخص نیست و از نظر زایش، نحوه قرارگیری و پراکندگی جزء مباحث حل نشده زمین‌شناسی می‌باشند و نمونه‌های مشابه آن‌ها در شرق آتش‌فشان دماوند نیز وجود دارد. این دو توده از نظر جنس، سن و منبع تغذیه کننده با گدازههای دماوند اختلاف دارند. با برداشت داده‌های مغناطیسی، جهت تجزیه‌وتحلیل ساختارهای زمین‌شناسی مورد نظر با اعمال روش‏های ترکیبی سیگنال تحلیلی- اویلر، واهمامیخت اویلر و تحلیل طیف توان، شاخص ساختاری و عمق گدازههای مولد بیهنجاری مغناطیسی برآورد شد. حداکثر عمق چشمه در هر دو کمان تقریباً کمتر از 95 متر از سطح زمین است. با توجه به محل چشمه‌ها در هر دو کمان، به نظر می‌رسد مجرای خروج بازالت‏ها حدوداً در این عمق، زیر سطح کنونی آن‌ها واقع شده است. با انجام مدل‌سازی سه‌بعدی، نتایج حاکی از ریشهدار بودن ساختارهای مورد تجسس دارد. هر چند در کمان چپ، ارتباط آنومالی سه‌بعدی با توده قابل نمایش نبوده و احتمالاً توده از وسعت بیشتری برخوردار بوده و فرسایش رودخانه‌ای در این مسیر بخشی از توده را در سطح از بین برده است. به دلیل طول کوتاه پروفیل‌ها و عمق کم توده‌های شناسایی شده، در مورد روند صعود ماگما و محل احتمالی مخزن نمی‌توان اظهارنظر کرد که متعاقباً با توسعه شبکه برداشت و همچنین به‌ کارگیری اطلاعات تکمیلی حاصل از سایر روش‌های ژئوفیزیکی می‌توان اطلاعات دقیق‌تری ارائه کرد. وضعیت آنومالی‌های زیرسطحی و عمق آن‌ها نشان می‌دهد که بازالت‌‌ها ریشه عمقی برجا دارند و از محل دیگری به این ناحیه روان نشده‏اند. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1240_a80e18fe99c1200f2ec624f02779746e.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 برآورد فاکتور کیفیت موج برشی (QS) با استفاده از لرزه نگاشت های زمین لرزه فیروزآبادـ کجور 339 349 1222 10.22044/jrag.2018.6723.1181 FA وحید ریاحی کجور دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر نرگس افسری استادیار، گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر Journal Article 2018 02 02 برآورد کاهندگی امواج لرزه­ای با توجه به فاصله یکی از مهم­ترین بررسی­ های مورد نیاز هر منطقه است. از کاربردهای فراوان آن می­توان به برآورد خطر زمین­لرزه، شبیه ­سازی جنبش نیرومند زمین، تعیین روابط کاهندگی اشاره کرد. هدف از این پژوهش، برآورد ضریب کیفیت و چگونگی جذب امواج برشی حاصل از زمین­ لرزه در البرز مرکزی محصور به عرض   جغرافیایی 34 تا 38 درجه عرض شمالی و 50 تا 56 درجه طول شرقی، با استفاده از روش کاهندگی طیفی است. به همین منظور از داده­ های ثبت شده از زمین لرزه 28 می سال 2004 میلادی فیروزآباد-کجور و پسلرزه­های آن، توسط شبکه ­های لرزه­ نگاری ساری و سمنان، وابسته به مرکز لرزه­ نگاری کشوری برای برآورد فاکتورکیفیت موج برشی (<em>Q_S</em>) استفاده شده است. در این مطالعه ضریب کیفیت موج مستقیم S برای هفت باند فرکانسی 2-1، 4-2، 6-3، 8-4، 12-6، 16-8 و 24-12هرتز با بسامدهای مرکزی 1/5، 3، 4/5، 6، 9، 12 و 18 هرتز در ناحیه البرز مرکزی برآورد شده است. طبق نتایج به دست آمده، تابع فاکتور کیفیت موج برشی (<em>Q_S</em>) برای مولفه­ های شمالی- جنوبی (N-S) به صورت <em>Q_S</em>=76.61f^0.8 و برای مولفه شرقی- غربی (E-W)<em>Q_S</em>=70.35f^0.85 به دست آمد. طبق نتایج بدست آمده از برآورد فاکتور کیفیت موج برشی (<em>Q_S</em>) در منطقه، مقدار این فاکتور با افزایش فرکانس افزایش یافته و رابطه وابستگی فرکانسی ضریب کیفیت امواج برشی برای مقادیر میانگین <em>Q_S</em>دو مولفه افقی بر حسب فرکانس نیز به صورت<br /> <em>Q_S</em> =73.54f^0.83به دست آمده است؛ که مقدار  <em>Q₀</em>برآورد شده (کمتر از 200) با زمین­ساخت و لرزه­ خیزی منطقه مطابقت دارد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1222_16874af49c55a17f6a93a8bc7f8222e2.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 تخمین عمق و شاخص ساختار بی‌هنجاری‌های دوبعدی مغناطیسی توسط سیگنال تحلیلی بهبود یافته 351 363 1039 10.22044/jrag.2017.4445.1105 FA محمد رسول نیک بخش دانشجوی دکتری، گروه ژئوفیزیک دانشکده علوم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران میرستار مشین چی اصل استادیار، گروه ژئوفیزیک دانشکده علوم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران محسن اویسی مؤخر استادیار، گروه ژئوفیزیک، دانشکده علوم، دانشگاه رازی حمیدرضا سیاه‌کوهی استاد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران Journal Article 2017 03 06 مهم‌ترین هدف در تفسیر داده‌های مغناطیسی، محاسبه عمق و تعیین هندسه (شاخص ساختاری) بی هنجاری مغناطیسی است.به همین منظور روش‌های متعددی ابداع و پیشنهاد شده است. کاربردی‌ترین روش، استفاده از روش سیگنال تحلیلی است. در این تحقیق روش جدیدی برای تفسیر داده‌های دوبعدی مغناطیسی پیشنهاد شده است. در این روش از ترکیب سیگنال تحلیلی و گرادیان با بهبود روش سیگنال تحلیلی برای تخمین عمق و شاخص ساختاری <br /> بی­هنجاری‌های مغناطیسی استفاده شده است. به دلیل حساس بودن روش حاضر به نوفه از روش فراسو برای کاهش اثر نوفه بکار برده شده است. به‌ طور کلی روش سیگنال تحلیلی یک روش مشتق‌گیری است که این روش باعث تقویت دامنه نوفه‌ها می‌شود .داده‌های واقعی اندازه‌گیری شده همواره با نوفه همراه‌اند، بنابراین برای شبیه‌سازی داده‌های واقعی باید داده‌هایی تولید شوند که به نوفه آلوده باشند. به عبارت دیگر باید به داده‌های مصنوعی مقداری نوفه اضافه شود. در داده‌های مصنوعی نوفه دار، جواب‌ها ناپایدار هستند. برای کاهش اثر نوفه در ایجاد ناپایداری، از فیلتر ادامه فراسو استفاده می‌شود. استفاده از این تابع سیگنال تحلیلی نیازی به اطلاع از جهت مغناطیس شدگی ندارد در نتیجه استفاده از آن در مواقع وجود مغناطیس شدگی بازماند مفید است. برای بررسی دقت روش سیگنال تحلیلی بهبود یافته از یک مدل دایکی شکل در عمق‌های متفاوت استفاده شده است. نتایج به دست آمده توسط روش پیشنهاد شده بر روی داده‌های مصنوعی نوفه دار و بدون نوفه نشان می‌دهد که روش سیگنال تحلیلی بهبود یافته خطایی کمتر از 8 درصد در محاسبه عمق و شاخص ساختاری بی‌هنجاری‌های مغناطیسی دارد. از این روش برای تعیین عمق کانسار آهن خلیل‌آباد واقع در استان کرمان، شمال غرب شهرستان سیرجان استفاده شد و نتایج آن با نتایج روش تخمین عمق اویلر و اطلاعات گزارش‌های حفاری مورد مقایسه قرار گرفته است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1039_9e3de94b5925a1931aed447c92f7d90a.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 مدل‌سازی عددی نمودارهای مقاومت القایی آرایه ای (AIT) 365 375 1248 10.22044/jrag.2018.5766.1122 FA فرهاد خوشبخت استادیار، پژوهشگاه صنعت نفت Journal Article 2017 05 25 مهم‌ترین نمودار چاه پیمایی، نمودار ‏مقاومت الکتریکی است؛ که برای تعیین نوع و مقدار هیدروکربن موجود در مخازن ‏مورد استفاده قرار می‌گیرد.‏ در روش­های سنتی تفسیر نمودارهای ‏مقاومت، از چارت بوک استفاده می‌شود. چارت بوک مدلی تئوری از رفتار ابزار نمودارگیر ‏است؛ که با استفاده از مدل‌های یک‌بعدی کامپیوتری تهیه می‌شود. این کدهای کامپیوتری ‏معادله ماکسول را در ‏فضایی ساده‌سازی شده و با صرف‌نظر از شیب لایه‌ها، رخنه ناهمگن سیال حفاری، اثر لایه‌های مجاور و زاویه چاه حل می‌کنند؛ که در مخازن پیچیده از نظر خواص و هندسه با خطای زیگردابی همراه است. برای لحاظ کردن پیچیدگی‌های مخزن و افزایش دقت تفسیر، از روش‌های عددی نظیر <br /> روش­های اجزاء محدود و تفاضل محدود برای مدل کردن دو و سه‌بعدی نمودارهای مقاومت استفاده می‌شود.‏ هدف اصلی این مقاله، مدل‌سازی ابزار القایی آرایه‌ای ‏AIT‏ است؛ تا رفتار این ابزار در شرایط مختلف چاه و مخزن واکاوی و ‏شناخته شود. کسب این آگاهی، امکان تفسیر دقیق‌تر داده‌های این نمودار را فراهم کرده و در کنار آن، با شناخت نقاط قوت و ‏ضعف ابزار ‏AIT، به‌ کارگیری آن در چاه‌های ایران با روال منطقی و به صورت بهینه انجام شود. ‏برای راستی آزمایی، نمودار مقاومت الکتریکی در یک مدل چند لایه بازسازی و با مقاومت واقعی مقایسه شد. در مدل چند لایه، ابزار ‏AIT‏ طراحی شده، مقاومت لایه‌های ضخیم را با دقت اندازه‌گیری کرده است؛ ولی برای لایه‌های نازک انطباق کامل وجود ندارد. برای شناخت بهتر رفتار ابزار ‏AIT‏ در طراحی و شرایط مختلف، آنالیز حساسیت بر روی ویژگی‌های اصلی آن ‏شامل فرکانس، ‏فاصله گیرنده-فرستنده و تغییرات مقاومت سیال درون چاه انجام شد؛ تا مشخص شود تغییر این ‏پارامترها چه اثری در رفتار ابزار ‏AIT‏ دارد.‏ در فرکانس‌های بالا به دلیل تشدید پدیده اثر پوسته‌ای، علی­رغم وابستگی خطی مقاومت با فرکانس، ابزار ‏توانایی اندازه‌گیری مقاومت سازند را از دست می‌دهد. با افزایش فاصله گیرنده-فرستنده، مقدار مقاومت برداشت شده ‏تغییر چندانی نشان نمی­دهد؛ حال آن‌که این افزایش، قدرت تفکیک عمودی را تا حد زیگردابی کاهش می‌دهد. ‏به دلیل رفتار غیرخطی، ابزار ‏AIT در چاه‌های با رسانندگی سیال حفاری بیش از 1 زیمنس/متر قابل برداشت نیست.‏ https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1248_f8f7a87a43507345f401adfb4575f4d1.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 آشکارسازی مرز ساختارهای زیرسطحی با استفاده از روش انحنای تانسور گرادیان داده های مغناطیس سنجی 377 385 1277 10.22044/jrag.2018.7054.1196 FA محمد رضایی استادیار، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه ملایر Journal Article 2018 05 07 روش مغناطیس سنجی یکی از روش­های پرکاربرد ژئوفیزیکی است. آشکارسازی لبه ساختارهای زیرسطحی یکی از اهداف مهم تفسیر داده­های مغناطیس سنجی است. روش­های متعددی برای آشکارسازی لبه ساختارهای زیرسطحی با استفاده از داده­های میدان پتانسیل ارائه شده است؛ که در بین این روش­ها، روش زاویه تمایل و انحنای تانسور گرادیان می­توانند مرز ساختارهای زیرسطحی را به شکل کمّی تعیین نماید. در این مقاله کاربرد روش انحنای تانسور گرادیان برای آشکارسازی لبه ساختارهای زیرسطحی با استفاده از داده­های مغناطیس سنجی، مورد بررسی قرار گرفت. اعمال این روش بر روی داده­های حاصل از مدل مصنوعی و داده­های مغناطیس سنجی کانسار مس پرفیری قاهان نشان داد که مقدار ویژه کوچک ماتریس انحنای تانسور گرادیان می‌تواند مرز توده‌هایی که بی‌هنجاری مثبت مغناطیسی ایجاد می‌کند؛ را به­صورت کمی تعیین نماید و مقدار ویژه بزرگ این ماتریس می‌تواند مرز توده‌هایی که بی‌هنجاری منفی مغناطیس ایجاد می‌کند را به­صورت کمی تعیین نماید. همچنین نتایج نشان داد که روش انحنای تانسور گرادیان مرز ساختارهای زیرسطحی را با دقت بیشتری نسبت به روش زاویه تمایل تعیین می­نماید و حساسیت این روش به نوفه موجود در داده­ها نسبت به روش زاویه تمایل کمتر است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1277_6170680153a674bfdb25d07eaea7af69.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 مطالعه ی آزمایشگاهی تأثیر شوری بر روی پاسخ قطبش القایی طیفی نمونه های ماسه سنگ و ماسه 387 400 1282 10.22044/jrag.2018.7179.1201 FA فاطمه رضوی راد دانشجوی دکتری، دانشکده مهندسی معدن و متالورژی، دانشگاه یزد احمد قربانی دانشیار، دانشکده مهندسی معدن و متالورژی، دانشگاه یزد Journal Article 2018 06 18 در این مطالعه، وابستگی رسانایی الکتریکی مجازی ( ) به رسانایی سیال پرکننده‌ی منافذ ( ) بر روی <br /> اندازه­گیری­های قطبش القایی طیفی برداشت شده بر روی نمونه­های ماسه و ماسه­سنگ تمیز یکی از مخازن نفتی ایران و همچنین ماسه­سنگ حاوی رس برداشت شده از یکی از آبخوان­های ماسه­سنگی شمال غرب انگلستان بررسی شده است. بخش حقیقی رسانایی الکتریکی ( ) یک رابطه­ی خطی با رسانایی سیال اشباع کننده­ی منافذ ( ) نشان می­دهد. همچنین تغییرات رسانایی الکتریکی مجازی ( ) با شوری و در نتیجه رسانایی الکتریکی سیال اشباع کننده­ی منافذ ( ) به­صورت یک رابطه­ی خطی مثبت است. به منظور تعیین زمان رهایی ( ) داده­های طیفی، مدل کول-کول بر روی اندازه­گیری­های انجام شده در چهار درجه­ی شوری مختلف بر روی نمونه­های آبخوان <br /> ماسه­سنگی برازش شد. زمان رهایی حاصل از مدل کول- کول برای بیشتر نمونه­ها با افزایش رسانایی الکتریکی سیال پرکننده‌ی منافذ به شکل خطی افزایش می­یابد. البته برای دو نمونه زمان رهایی با افزایش رسانایی سیال اشباع کننده­ی منافذ، کاهش نشان می­دهد؛ که این کاهش ممکن است به دلیل تفاوت در اندازه­ی منافذ و همچنین محتوی رس متفاوت نمونه­ها باشد. رفتار رسانایی مجازی ( ) نیز با بارپذیری نرمالیزه ( )، که هر دو از پارامترهای اندازه­گیری قطبش هستند، قابل مقایسه است. به عبارت دیگر بارپذیری نرمالیزه نیز با افزایش شوری سیال و در نتیجه رسانایی الکتریکی سیال اشباع کننده­ی منافذ ( ) ، افزایش می­یابد. به منظور توصیف وابستگی قطبش سطحی به رسانایی الکتریکی سیال، پارامتر قطبش­پذیری فصل مشترک دانه- سیال بر واحد  ( و ) نیز در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفت. قطبش­پذیری فصل مشترک دانه- سیال بر واحد  (پارامترهای  و ) مفهومی است؛ که اختلاف بین بزرگی قطبش (  یا ) بین نمونه­های با میزان یکسان  را توضیح می­دهد. در این مطالعه نشان داده شد پارامترهای قطبش­پذیری ( و ) کاملاً به رسانایی سیال اشباع کننده­ی منافذ وابسته هستند. به عبارت دیگر با افزایش رسانایی سیال اشباع کننده­ی منافذ، میزان قطبش­پذیری نمونه­ها نیز افزایش <br /> می­یابد. بیشترین مقادیر پارامترهای قطبش­پذیری (  و ) در شوری­های بالا مشاهده شده است؛ که شاهدی بر بیشینه­ی قطبش­پذیری کوارتز غالب ماسه­های سیلیسی است. بارپذیری نرمالیزه نیز یک رابطه­ی توانی مثبت با رسانایی الکتریکی سیال اشباع کننده­ی منافذ نشان داده است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1282_9871af6392871d92b1e98bb630ed6791.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 مقایسه روش های مرکزیابی و مدل سازی پیشرو طیف توان به منظور تخمین عمق نقطه کوری با استفاده از آنالیز طیفی داده های مغناطیس هوابرد و بررسی ارتباط احتمالی آن با منابع زمین گرمایی در شمال- غرب ایران 401 412 1178 10.22044/jrag.2018.6096.1148 FA پیوند حیدرنژاد صنمی کارشناسی ارشد، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود علی نجاتی کلاته دانشیار، دانشکده‌ مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود Journal Article 2017 08 19 آنالیز طیفی داده‌های مغناطیس هوابرد جهت تخمین عمق نقطه­ی کوری می‌تواند اطلاعات ارزشمندی از گرادیان دمای سطحی در مقیاس ناحیه­ای و تمرکز انرژی زمین‌گرمایی در سطح عرضه کند. در این تحقیق از داده‌های مغناطیس هوابرد شمال غرب ایران به منظور تخمین عمق کوری به دو روش مرکزیابی و مدل­سازی پیشرو استفاده شده است. برای این کار ابتدا نقشه شدت میدان مغناطیسی کل تهیه شد، بعد از حذف اثر IGRF از داده­ها فیلتر برگردان به قطب مغناطیسی به داده­ها اعمال شد. ابعاد بهینه پنجره‌ها 100×100 کیلومتر انتخاب شده و پنجره‌ها بر روی نقشه شدت میدان مغناطیسی کل اعمال شدند. سپس طیف توان میانگین شعاعی برای هر پنجره محاسبه شد و عمق کوری به دو روش مرکزیابی و مدل­سازی پیشرو تخمین زده شد. در تخمین عمق به روش مرکز­یابی لگاریتم طیف توان بر مبنای عدد موج رسم شده و عمق بالا و مرکز هر بلوک با استفاده از برازش خط راست به قسمت‌های مختلف نمودار طیف توان انرژی انجام می­شود. مدل­سازی پیشرو نیز با زیر برنامه­ای که در محیط Matlab برنامه­نویسی شده است؛ انجام می­شود. با توجه به نتایج عمق کوری بین 14 تا 22 کیلومتر برآورد می­شود. با توجه به نقشه تراز تغییرات عمق کوری حاصل از روش مدل­سازی پیشرو قسمت­های شرق قله­ی سهند با توجه به کاهش مقادیر به دست آمده­ی عمق کوری و همچنین با توجه به تمرکز چشمه‌های آب گرم به عنوان نواحی مستعد برای برنامه­ریزی آتی برای اکتشاف منابع زمین‌گرمایی معرفی شد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_1178_e0563857e14a3a06bb6054dca3aee5d3.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 بهبود محاسبه گرادیان اول و دوم قائم با استفاده از تبدیل کسینوس 413 427 985 10.22044/jrag.2017.5684.1112 FA مصطفی موسی پور یاسوری دانشجوی کارشناسی ارشد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران وحید ابراهیم زاده اردستانی استاد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران Journal Article 2017 05 02 در تفسیر داده­های گرانی سنجی از گرادیان‌های اول و دوم قائم به طور گسترده استفاده می­شود. گرادیان­های قائم به نوفه حساس هستند. دقت در محاسبه گرادیان­های قائم به طور مستقیم بر روی دقت تفسیرها اثر می­گذارد. به همین دلیل محاسبه دقیق و بدون نوفه گرادیان قائم بسیار حائز اهمیت است. متداول­ترین روش برای محاسبه گرادیان قائم تبدیل فوریه است<em>.</em> وجود نوفه اندک در داده­ها باعث می­شود که گرادیان­های قائم محاسبه شده با استفاده از تبدیل فوریه حاوی نوفه شدیدی باشند. در این مقاله از تبدیل کسینوس برای محاسبه گرادیان­های قائم استفاده شده است. در داده­های عاری از نوفه نتایج تبدیل فوریه و تبدیل کسینوس کاملاً یکسان است؛ اما در داده­های حاوی نوفه، تبدیل کسینوس عملکرد بهتری از تبدیل فوریه دارد. علت این بهبود با استفاده از نسبت سیگنال به نوفه بررسی شده است. مقدار این نسبت در تبدیل کسینوس بزرگ‌تر از تبدیل فوریه است و به همین دلیل در محاسبه گرادیان­های قائم با استفاده از تبدیل کسینوس نوفه کمتری وارد می­شود. این روش بر روی داده­های مصنوعی دارای نوفه گوسی امتحان شده است. گرادیان­های اول و دوم قائم بدست آمده از تبدیل کسینوس در مقایسه با تبدیل فوریه نوفه کمتری را نشان می­دهد. همچنین این روش بر روی داده­های واقعی معدن منگنز صفو اعمال شده و نتایج قابل قبولی از آن به دست آمده است. نمونه­ای از کاربرد گرادیان­ها در تفسیر داده­های گرانی، استفاده از آنها در تعیین لبه داده­ها است. برای تعیین لبه داده­های مصنوعی و داده­های واقعی از سیگنال تحلیلی استفاده شده است. سیگنال تحلیلی حاصل از گرادیان­های تبدیل کسینوس در مقایسه با سیگنال تحلیلی حاصل از گرادیان­های تبدیل فوریه، حاوی نوفه کمتری است و کیفیت بهتری دارد. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_985_c9fa59984328ada749de7b8845d7e503.pdf

دانشگاه صنعتی شاهرود پژوهش های ژئوفیزیک کاربردی 2476-5007 4 2 2018 09 23 فیلتر پخش ناهمسانگرد بهینه شده توسط شبکه استنتاج عصبی- فازی تطبیق‌پذیر و کاربرد آن در تضعیف نوفه تصادفی در داده‌های لرزه‌ای 429 440 981 10.22044/jrag.2017.5562.1109 FA روح اله کیمیایی فر دانشجوی دکتری، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران حمیدرضا سیاهکوهی استاد، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران علیرضا حاجیان استادیار، گروه فیزیک، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران احمد کلهر استادیار، دانشکده مهندسی برق، دانشگاه تهران Journal Article 2017 04 23 فیلتر پخش ناهمسانگرد می‌تواند به عنوان یک روش کارآمد سطح نوفه تصادفی را در بسیاری از داده‌های کاهش دهد، هرچند در استفاده از این فیلتر برای داده‌های لرزه‌ای با سطح نوفه بالا، ‌باید جانب احتیاط را در مورد ظهور رویداد‌های غیرواقعی در مقطع رعایت نمود. در این مقاله، به عنوان یک راه‌حل به منظور مقابله با این مسئله، با معرفی یک چهارچوب هوشمندِ خودکار، خروجی بهینه فیلتر، برای هر نقطه از داده‌های ورودی، از طریق شبکه استنتاج عصبی- فازی تطبیق‌پذیر استخراج  می‌شود. آموزش شبکه عصبی-فازی، با استفاده از خروجی فیلتر پخش ناهمسانگرد و نیز خوشه‌بندی فازی و توسط الگوریتم C- Mean تعیین می­گردد. آزمایش‌های انجام شده در این تحقیق نشان می­دهد که در مقام مقایسه با فیلتر پخش ناهمسانگردِ مرسوم، روش ارائه شده به صورت محسوس، در دستیابی به مقاطع مصنوعی با نسبت سیگنال به نوفه بالاتر، حداکثر به میزان 32% عملکرد فیلتر پخش ناهمسانگرد را ارتقا داده است. در داده‌های حقیقی نیز، علاوه بر تضعیف نوفه‌های مقطع، نسبت به حفظ رویدادهای همدوس مقطع، دقیق­تر عمل کرده ‌است. https://jrag.shahroodut.ac.ir/article_981_02c01f2067c9966503e41fcfdc005f85.pdf